Không nhận diện được thuê bao, vui lòng đăng nhập hoặc truy cập bằng 3G của Vinaphone
Câu chuyện dài về nước mắm Phan Thiết - Kỳ 2: Kỳ thú thăm Bảo tàng nước mắm Làng Chài Xưa

 

Không gian trưng bày Làng Chài Xưa

Thiết kế Làng Chài Xưa vừa thân thuộc, xưa cũ, lại vừa hiện đại. Khu vực lịch sử được thiết kế như một rạp chiếu phim. Ở đây, câu chuyện về lịch sử hình thành, phát triển của nghề làm nước mắm được kể với những hình ảnh nên thơ, giàu tư liệu quý giá. Những chiếc ghe cổ bên dòng sông Cà Ty sẽ dẫn bạn đến một bảo tàng có một không hai trên thế giới, ở đó chỉ kể về một “nhân vật chính”, đó là nước mắm.

Một ngôi làng trên cát trắng hiện ra như một phép màu, ở đó có hình ảnh người vợ ngày ngày đan lưới, người chồng ra khơi bắt cá, một tiệm băng đĩa cất giữ những bản nhạc xưa đầy hoài niệm… Căn nhà của một hàm hộ - tức là đại gia trong ngành nước mắm cũng được tái hiện với hình ảnh của những tên tuổi đầu tiên khai sinh ra hương vị nước mắm Phan Thiết.

Bảo tàng nước mắm đầu tiên của Trần Ngọc Dũng xác tín một điều, Phan Thiết mới chính là cái nôi của nước mắm Việt Nam chứ không phải là Phú Quốc như nhiều người lầm tưởng. Ở đây còn có một hàm hộ đã bỏ tiền túi làm con đường nối từ Phan Thiết ra Mũi Né, và được vua ban tặng bốn chữ “Hào nghĩa khả gia”. Tấm sắc phong của vua Đồng Khánh và vua Khải Định cho làng biển Bình Thuận vẫn được cất giữ nguyên vẹn.

Chia sẻ về lý do dày công tạo dựng một bảo tàng sống giữa cái nôi của nghề mắm, anh Dũng tỏ ra đầy hứng khởi, “khi sang Ý, Pháp, nghiên cứu về rượu vang, tôi phát hiện ra rượu vang truyền thống cũng phải đối đầu quyết liệt với rượu vang công nghiệp. Nếu không được giáo dục và thưởng thức từ nhỏ, bạn sẽ không thể phân biệt rượu vang nào ngon, vì sao có loại đắt tiền đến thế, vì sao có loại rẻ tiền? Uống loại nào cũng thế thôi”.

“Trong lịch sử nghề nước mắm, đã từng có giai đoạn có hàm hộ mua nước mắm rin rồi pha ra bán lấy lời cao hơn. Cách làm ăn gian dối này đã bị nghiệp đoàn nước mắm Phan Thiết tẩy chay, khiến doanh nghiệp đó bị phá sản luôn. Người Việt cũng vậy, bị mất gu nước mắm truyền thống vì ăn nước mắm công nghiệp quen rồi. Nước mắm truyền thống đầu vị ra sao, hậu vị thế nào, phải giáo dục lại cho lớp trẻ ăn biết thưởng thức cái hay, cái đẹp, cái tinh tuý của nước mắm truyền thống, từ đó mới hình thành cái gu”.


Các hàm hộ nước mắm Phan Thiết

Đối với anh Dũng, không có cách giáo dục nào tốt hơn là bằng trực quan sinh động. Bảo tàng về nước mắm là trường học tốt nhất, đó là tất cả ước mơ của đời anh, một đứa con của làng chài. Chọn Mũi Né làm bảo tàng, vì ở đây mỗi năm đón 5 triệu khách đến cái nôi của nước mắm, ăn món ngon làng chài xưa, mua nước mắm về làm quà. Con đường giáo dục thông qua sứ giả du lịch là cách truyền miệng tốt nhất, ít tốn kém nhất. Với số vốn 100 tỷ đồng ban đầu, nếu đầu tư quảng cáo thì chỉ trong vòng hai tháng là hết sạch vốn, làm sao “đấu” lại với các đại gia nước chấm công nghiệp quảng cáo theo kiểu dội bom?

“Mình đầu tư cho giáo dục, cho bảo tàng, cho văn hóa, thì nó còn mãi, nó lâu bền, và có ý nghĩa hơn nhiều. Đó mới chính là mục đích của đời tôi. Chứ tôi không phải là người đi bán nước mắm đơn thuần. Xa hơn nữa, tôi hy vọng bảo tàng của mình sẽ đóng góp một phần nho nhỏ cùng với những nỗ lực của biết bao người trong giáo dục gu truyền thống, khiến cho tỷ lệ áp đảo của nước chấm công nghiệp với nước mắm truyền thống hiện nay là 80/20% sẽ dần dần trở lại 50/50% là thành công rồi”, anh Dũng tâm sự. Muốn tạo dựng bảo tàng, trước tiên phải tạo ra hệ sinh thái Làng Chài, có nhà hát diễn show làng chài, phục dựng lại câu chuyện đời sống, văn hóa, tín ngưỡng của ngư dân từ thủa hồng hoang, khi dấu chân người Chăm đầu tiên đặt lên mảnh đất này. Người Chăm Phan Thiết ủ chượp trong bình gốm, khi sáp nhập Chăm Pa với Đại Việt, người Kinh theo chân Chúa Nguyễn vào Phan Thiết đã học hỏi người Chăm và nâng kỹ thuật làm nước mắm lên một bước mới, biến nó thành một ngành thương mại quan trọng với sự xuất hiện của tĩn gốm. Cá được ủ chượp trong thùng gỗ cho chín rục hơn, chậm hơn. Con cá rục sẽ thơm, ngon hơn nhiều.

Lịch sử nước mắm đã có từ 300 năm tại đây, ông tổ nghề Trần Gia Hòa - người được vua ban tước quan bát phẩm do có công khai sinh nghề nước mắm Việt Nam. Những tĩn gốm nước mắm đậy kín bằng vôi, dán nhãn vuông, được chở bằng ghe bầu từ sông Cà Ty đi khắp lục tỉnh Nam Kỳ, ra tới miền Trung, miền Bắc và chiếm thị phần lớn nhất Việt Nam thời bấy giờ. Sau hàng trăm năm giao thoa, người Chăm và người Việt ở Nam Trung Bộ có nét tương đồng văn hóa, tín ngưỡng, đó là thờ cá voi và chuộng nước mắm.

Khó khăn nhất với anh là tạo dựng 14 không gian tái hiện làng chài xưa từ thời Chăm Pa, thời vua Nguyễn, thời Pháp và những thập niên 40-50-60-70 và tìm kiếm nguồn tư liệu quý giá đã bị lưu lạc khắp thế giới về nghề nước mắm. “Đời nước mắm cũng thăng trầm lắm. Khi nước mắm Phan Thiết phát triển rầm rộ, cả Phan Thiết được xây dựng bằng tiền của các hàm hộ nước mắm hết. Thủ phủ nước mắm phát triển thịnh vượng. Nhưng sau 1975, lịch sử nghề nước mắm gần như bị đứt gãy. Tôi phải kết nối tất cả anh em vì tư liệu, hiện vật họ có, lặn lội sang nước ngoài tìm gặp từng hàm hộ, may mắn gặp được ông chủ tịch nghiệp đoàn nước mắm để xin từng mảnh giấy in. Phải chăng chính sự đứt gãy này đã khiến cho nước mắm công nghiệp lên ngôi?”, anh Dũng tâm sự.

 

Nguồn: baodulich.net.vn